چگونه آب آکواریوم خود را شفاف و زلال نگه داریم؟

مدت زیادی ست که ماهیان آکواریومی جایگاه خاصی را در میان انسانها بعنوان همدم خانگی پیدا کرده اند و بنابه تنوع گونه ای بالایی که ماهیان آکواریومی دارند، این جذابیت دوچندان شده است.  هرکدام از این ماهیان به‌دلیل رنگ‌های زیبا، حرکات منحصر بفرد و رفتارهای جالب؛ محبوبیت زیادی در میان علاقه‌مندان به حیوانات خانگی دارند. بطور کلی میتوان ماهی های کواریومی را به دو دسته تقسیم کرد که عبارتند از:

  • ماهیان آب شیرین (Fresh water)
  • ماهیان آب شور (Salt water)

تماشای ماهی‌هایی که در آبی زلال و شفاف شنا می‌کنند، تجربه‌ای بی نظیر است اما داشتن آکواریومی با آب کریستالی(Crystal Water) نیازمند دانستن نکات و تکنیک‌هایی است که هر صاحب آکواریومی باید به آن‌ها توجه کند. بسیاری از افراد تصور می‌کنند که تمیز نگه‌داشتن آب آکواریوم کار دشوار و پیچیده‌ای است، اما با رعایت چند اصل ساده و استفاده از تجهیزات مناسب، می‌توانید محیطی زیبا و سالم برای ماهی‌ها و گیاهان خود فراهم کنید. در ادامه این مقاله به بررسی روش‌های عملی و مؤثری می‌پردازیم که به شما کمک می‌کنند آب آکواریوم خود را تمیز و شفاف نگه دارید.

یکی از شایع‌ترین این مشکلات، کدر شدن آب به دلیل تجمع ذرات معلق، مواد آلی تجزیه ‌شده یا رشد بیش‌ازحد جلبک‌ها در آب است. همچنین، تغذیه نامناسب ماهی‌ها یا استفاده از تجهیزات غیراستاندارد می‌تواند منجر به کاهش کیفیت آب شود. عدم توجه به چرخه نیتروژن، سیکل باکتری ها ی مفید، تغییرات ناگهانی دما یا پی اچ آب نیز از دیگر عوامل مؤثر در ایجاد مشکلات جدی برای آکواریوم است.

بطور کلی مشکلات رایج در آکواریوم های خانگی عبارتند از:

  • کدر شدن آب: ناشی از باقی ماندن غذا، فضولات ماهی یا ذرات معلق
  • رشد بیش از حد جلبک ها (Algae): نوردهی زیاد یا باقی ماندن فسفات در آب
  • بوی ناطبوع آب: بعلت تجزیه مواد آلی در آب
  • بیماری ماهی ها:بدلیل پایین آمدن کیفیت آب یا تغییرات ناگهانی دما
  • رسوب گذاری روی شیشه و تجهیزات: بدلیل تغییرات سختی آب
  • نوسانات شدید  pH یا دما: که باعث تلفات گسترده در آکواریوم می شود

برای حفظ تمیزی و شفافیت آب، استفاده از ابزارهای مناسب ضروری است. هر یک از این وسایل نقشی مهم در حذف آلودگی‌ها و حفظ کیفیت آب ایفا می‌کنند که عبارتند از:

  • فیلتر سطلی آب آکواریوم:که یکی از بهترین گزینه ها برای آکواریوم های بزرگ است که آب را در سه مرحله ی مکانیکی، شیمیایی و بیولوژیکی تصفیه می کند.
  • سیفون دستی: ابزاری ساده ولی بسیار پرکاربرد برای تعویض آب یا تمیز کردن بستر آکواریوم از پسماند غذا و فضولات ماهی ها
  • پد تمیزکننده شیشه: که با توجه به گستردگی انواع آن، میتوان برای تمیز کردن شیشه و زدودن رسوبات و جلبکها از آن بهره برد.
  • اسکیمر پروتئین: که بیشتر در آکواریومهای آب شور استفاده دارد و با حدف مواد آلی کیفیت آب را بهبود می بخشد.
  • کیت تست کیفیت آب: که با اندازه گیری پارامترهایی همچ.ن سختی آب، پی اچ، نیتریت و نیترات و سایر موارد، میتوان تعادل زیستی را در آکواریوم برقرار کرد.

سوای موارد فوق الذکر، تمیز کردن آب آکواریوم نه تنها برای حفظ شفافیت و زیبایی آن ضروری است، بلکه نقش حیاتی در سلامت ماهی‌ها و گیاهان ایفا می‌کند. انجام این کار به صورت مرحله‌ای و با برنامه‌ریزی منظم، باعث می‌شود که محیط آکواریوم تعادل زیستی خود را حفظ کرده و مشکلاتی مانند کدر شدن آب، رشد بیش‌ازحد جلبک‌ها، و افزایش مواد سمی به حداقل برسد. در ادامه، مراحل ساده و کاربردی برای تمیز کردن آب آکواریوم آورده شده است که به ترتیب عبارتند از:

  • خاموش کردن تجهیزات الکتریکی:برای جلوگیری از خطر برق ‌گرفتگی و آسیب به دستگاه‌ها، ابتدا تجهیزات برقی مانند فیلتر، بخاری و نورپردازی را خاموش کنید.
  • پاک کردن دیواره های آکواریوم:با استفاده از پد یا اسفنج مخصوص، جلبک‌ها و رسوبات را از دیواره‌های آکواریوم تمیز کنید. اگر رسوبات سخت هستند، می‌توانید از تیغه شیشه‌ پاک‌کن استفاده کنید.
  • تعویض بخشی از آب: بسته به حجم آب آکواریوم بطور متوسط سعی کنید 30-40% آب را سیفون کنید.
  • تمیز کردن فیلتر: این کاربصورت روتین توصیه نمیشود مگر در صورت گرفتگی کامل منافذ فیلتر و درصورتی که حجم آب تصفیه شده خروجی کاهش یابد و ترجیحا با آب سیفون شده ی آکواریوم انجام شود.
  • بررسی کیفیت آب آکواریوم: که با استفاده از کیت های اندازه گیری پارامترهای مختلف انجام میگیرد.
  • جمع آوری ضایعات کف آکواریوم:که این کار با استفاده از سیفون انجام می گیرد که آن هم انواع مختلفی دارد. لطفا موقع انجام این کار بستر را خیلی بهم نریزید.
  • تمیز کردن تجهیزات و تزیینات داخل آکواریوم: این کار در ظرفی تمیز که حاوی آب خود آکواریوم است انجام شود و ترجیحا با استفاده از برس نرم انجام شود و از آب شهری استفاده نشود.
  • اضافه کردن آب تازه: به این مرحله به تفسیر خواهیم پرداخت که اصلی ترین بخش کار است.
  • راه اندازی مجدد تجهیزات: جهت صحت اطمینان پیدا کردن از کارکرد صحیح تمام وسایل و عدم وجود اخلال در هر کدام از آنها.

جدای از تمام مواردی که تاکنون قید شده است، اصلی ترین بخش کار در دست یافتن به آبی کرستالی در آکواریوم نگهداری و آماده سازی آب است. آب سالم و ایده آل باید عاری از هرگونه ذرات معلق، کدری، تغییر رنگ یا بوی بد باشد و اگر هرکدام از این موارد دچار تغییر گردد نشان از شکستن سلسله مراتب آماده سازی شرایط لازم برای داشتن آب کرستالی است.
حتما توجه داشته باشید که به هیچ عنوان آب شهری یا آب لوله کشی را بلافاصله پس از سیفون کردن آب، داخل آکواریوم نریزید و حداقل باید سه روز از خواباندن آب در ظروف مخصوص نگهداری آب در محیطی ترجیحا دور از نور مستقیم آفتاب مانند دبه هایی که نور را از خود عبور نمی دهند و از پلاستیکهای بازیافتی ساخته نشده باشند،گذشته باشد تا هم کلر آب از بین رود و هم سیکل نیتروژنی آب شروع به فعالیت کند و هم میکروبیوم آب یا باکتری های موجود در آب شروع به تکثیر کنند. به علاوه دمای آب اماده شده موقع تخلیه کردن آن در آکواریوم باید با دمای آب موجود در آکواریوم یکی باشد تا این قضیه منجر به شوک دمایی و شروع تلفات در آکواریوم نشود.

مورد مهم بعدی پس از شناختن شرایط آماده سازی آب، کسب اطلاعات در مورد رنگ و وضعیت آب موجود در آکواریوم است که بصورت اجمالی به شرح آن می پردازیم. در اکثر موارد مخصوصا در مواقعی که هم خود تانک هم تمام وسایل استفاده شده در آکواریوم و هم خود آب تازه و استفاده نشده باشد، آب موجود در تانک دو الی سه روز پس از راه اندازی و فعالیت فیلتراسیون، شروع به کدر شدن می کند که به این حالت آب کدر یا Cloudy Water گفته می شود که مختص مواقعی است که بالانس باکتریایی آب به هم ریخته است یا آکواریوم تازه است.
حالت بعدی زمانی اتفاق می افتد که آب آکواریوم شروع به زرد شدن می کند که در شرایطی دیده می شود که سطح نیترات و نیتریت آب بسیار بالا رود که تلفات زیادی را به دنبال خواهد داشت بعلاوه سطح اکسیژن آب را پاین می آورد.
فرم بعدی زمانی اتفاق می افتد که غذارسانی بیش از حد مطلوب انجام گیرد یا سیفوناژ کردن آب به تعویق بی افتد که باعث بالا رفتن سطح مواد آلی و ذرات معلق در آب می شود و حالت کدری نامطلوبی را به آب می بخشد.
شکل بعدی تغییر رنگ آب به رنگ سبز است. این اتفاق زمانی رخ می دهد که نوردهی آکواریوم بیش از حد مورد نیاز باشد و سیکل نوری رعایت نشود یا اینکه از نورهای نامناسب یا لامپ های غیر استاندارد یا لامپهای کلوین بالا که با حجم آب تانک یکی نیست استفاده شود. در این حالت آب به رنگ سبز در می آید و میتوان با یک یا دوبار سیفوناژ کردن و تنظیم نور طبق شرایط ذکر شده آب را اصلاح کرد.
در نهایت امر توصیه می گردد که مقدار بستر مورد استفاده در آکواریوم در حد پوشاندن کف تانک باشد که تجمع فضولات و پسماندهای غذایی به حداقل میزان ممکن برسد و هر هفته یک بار با توجه به حجم تانک مقدار سی تا چهل درصد آب بصورت روتین سیفون شده و آبی که حداقل از خواباندن آن سه الی چهار روز میگذرد استفاده شود که این کار تلفات را بسیار پایین می آورد و همیشه آبی کریستالی و زلال را به آکواریوم شما میبخشد.

دکتر کامیار کلهری
                                                          دامپزشک کلینیک آدورینا