تفاوت درد حاد و درد مزمن در حیوانات خانگی؛ چرا تشخیص آن همیشه آسان نیست؟
درد یکی از مهم‌ترین نشانه‌های هشداردهنده در بدن حیوانات خانگی است، اما برخلاف انسان‌ها، حیوانات نمی‌توانند درد خود را به زبان بیاورند. بسیاری از صاحبان پت تصور می‌کنند اگر حیوانشان غذا می‌خورد یا راه می‌رود، پس درد ندارد؛ در حالی که در دامپزشکی، به‌ویژه در مورد درد مزمن، این تصور می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
شناخت تفاوت بین درد حاد و درد مزمن به صاحبان حیوانات کمک می‌کند تا تغییرات ظریف رفتاری را جدی بگیرند و از رنج طولانی‌مدت حیوان خود جلوگیری کنند.
درد در بدن حیوانات چگونه ایجاد می‌شود؟
در بدن حیوانات، گیرنده‌هایی به نام گیرنده‌های درد (نوسیسپتور) وجود دارد که نسبت به فشار، آسیب، گرما یا التهاب واکنش نشان می‌دهند. زمانی که بافتی آسیب می‌بیند یا دچار التهاب می‌شود، این گیرنده‌ها فعال شده و پیام درد را از طریق اعصاب به نخاع و سپس به مغز ارسال می‌کنند.
مغز حیوان بر اساس شدت و نوع این پیام، پاسخ‌هایی مانند تغییر رفتار، بی‌حرکتی یا واکنش‌های دفاعی ایجاد می‌کند.
درد حاد چیست؟
درد حاد معمولاً به‌صورت ناگهانی و مشخص بروز می‌کند و اغلب علت واضحی دارد. این نوع درد نقش محافظتی دارد و بدن را نسبت به وجود مشکل آگاه می‌کند.
علل شایع درد حاد
•جراحی‌ها
•ضربه و آسیب‌های ناگهانی
•شکستگی‌ها
•التهاب یا عفونت حاد
•زخم‌ها
نشانه‌های رایج درد حاد
در این نوع درد، علائم معمولاً واضح‌تر هستند:
•ناله یا صداهای غیرعادی
•بی‌قراری یا پرخاشگری
•لنگش یا عدم استفاده از یک اندام
•کاهش ناگهانی اشتها
•حساسیت شدید به لمس
به همین دلیل، صاحبان حیوانات معمولاً سریع‌تر متوجه وجود مشکل می‌شوند و به دامپزشک مراجعه می‌کنند.
درد مزمن چیست و چرا خطرناک‌تر است؟
درد مزمن به دردی گفته می‌شود که هفته‌ها یا ماه‌ها ادامه دارد و معمولاً با بیماری‌های طولانی‌مدت همراه است. تفاوت اصلی این نوع درد با درد حاد در این است که در درد مزمن، فقط بافت آسیب‌دیده نیست که درد ایجاد می‌کند، بلکه سیستم عصبی نیز دچار تغییر می‌شود.
در این حالت:
•گیرنده‌های درد حساس‌تر می‌شوند
•مغز و نخاع پیام‌های درد را شدیدتر پردازش می‌کنند
•حتی محرک‌های خفیف می‌توانند دردناک احساس شوند
به همین دلیل، درد مزمن می‌تواند حتی بدون آسیب واضح هم ادامه پیدا کند.
نشانه‌های درد مزمن؛ علائمی که اغلب نادیده گرفته می‌شوند
درد مزمن معمولاً علائم ظریف و تدریجی دارد:
•کاهش تمایل به بازی و فعالیت
•خواب بیش‌ازحد
•تغییر در نحوه راه رفتن
•بی‌میلی به پریدن یا بالا رفتن
•گوشه‌گیری یا تحریک‌پذیری
•لیسیدن مداوم یک ناحیه از بدن
بسیاری از صاحبان پت این تغییرات را به افزایش سن یا تنبلی نسبت می‌دهند، در حالی که این رفتارها می‌توانند نشانه درد باشند.
نقش التهاب مزمن در تداوم درد
در بیماری‌هایی مانند آرتروز، التهاب به‌طور مداوم ادامه دارد و موادی به نام سایتوکاین‌های التهابی در بدن ترشح می‌شوند. این مواد آستانه تحمل درد را کاهش می‌دهند و باعث می‌شوند درد به یک مشکل دائمی تبدیل شود.
به همین دلیل، درمان درد مزمن معمولاً نیازمند کنترل هم‌زمان التهاب و سیستم عصبی است.
دردهای عصبی؛ زمانی که مسکن‌ها کافی نیستند
برخی دردهای مزمن منشاء عصبی دارند و به آن‌ها دردهای نوروپاتیک گفته می‌شود. این نوع درد ممکن است:
•به درمان‌های معمول پاسخ ضعیف بدهد
•با رفتارهای غیرعادی همراه باشد
•بدون علامت ظاهری واضح بروز کند
تشخیص این دردها نیازمند معاینه دقیق دامپزشکی و در برخی موارد تصویربرداری است.
چرا حیوانات درد مزمن را پنهان می‌کنند؟
از دیدگاه تکاملی، حیوانات یاد گرفته‌اند درد خود را پنهان کنند تا نشانه‌ای از ضعف نشان ندهند. به همین دلیل، بسیاری از حیوانات به‌جای نشان دادن درد، رفتار خود را تطبیق می‌دهند؛ مثلاً کمتر حرکت می‌کنند یا تعامل اجتماعی را کاهش می‌دهند.
این تطابق رفتاری اغلب باعث می‌شود درد مزمن دیر تشخیص داده شود.
نقش دامپزشک در تشخیص و کنترل درد
دامپزشک با بررسی دقیق رفتار، معاینه بالینی، بررسی سابقه پزشکی و در صورت نیاز استفاده از روش‌های تشخیصی تکمیلی، می‌تواند نوع درد و علت آن را مشخص کند.
مدیریت درد مزمن معمولاً نیازمند یک رویکرد چندجانبه است که هدف آن تنها کاهش درد نیست، بلکه بهبود کیفیت زندگی حیوان است.
جمع‌بندی
درد حاد معمولاً واضح و کوتاه‌مدت است، اما درد مزمن می‌تواند خاموش، تدریجی و پنهان باشد. توجه به تغییرات رفتاری کوچک و مراجعه منظم به دامپزشک، نقش کلیدی در تشخیص زودهنگام درد مزمن دارد. آگاهی صاحبان حیوانات از این تفاوت‌ها می‌تواند از رنج طولانی‌مدت حیوانات خانگی جلوگیری کند و سلامت آن‌ها را در بلندمدت حفظ نماید.

دکتر مژده فهری-کلینیک دامپزشکی آدورینا