آیا تغییر فصل می‌تواند باعث تشدید بیماری‌های حیوانات خانگی شود؟
تغییر فصل با مجموعه‌ای از تغییرات محیطی شامل نوسان دما، رطوبت، فشار هوا و طول روز همراه است. این تغییرات می‌توانند سیستم‌های تنظیمی بدن حیوانات خانگی را تحت فشار قرار داده و باعث تشدید برخی بیماری‌های زمینه‌ای شوند. از دیدگاه علمی، بسیاری از این اثرات ناشی از اختلال موقت در هموستاز بدن، پاسخ‌های ایمنی و تنظیم هورمونی هستند.
پاسخ فیزیولوژیک بدن حیوانات به تغییر فصل
بدن حیوانات برای سازگاری با محیط از مکانیسم‌های تنظیم دمایی و متابولیک استفاده می‌کند. تغییرات ناگهانی دما باعث فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک و افزایش ترشح هورمون‌هایی مانند کورتیزول و آدرنالین می‌شود. افزایش پایدار کورتیزول می‌تواند:
•پاسخ ایمنی را تضعیف کند
•التهاب‌های مزمن را تشدید نماید
•روند ترمیم بافت‌ها را کند کند
این مسئله به‌ویژه در حیوانات مبتلا به بیماری‌های مزمن اهمیت دارد.
تغییر فصل و تنظیم هورمونی
طول روز (Photoperiod) یکی از عوامل مهم تنظیم‌کننده هورمون‌هاست. کاهش نور روز در پاییز و زمستان می‌تواند باعث تغییر در ترشح موارد زیر شود:
•ملاتونین (مرتبط با خواب و ایمنی)
•سروتونین (مرتبط با خلق و رفتار)
این تغییرات ممکن است منجر به:
•کاهش سطح فعالیت
•افزایش خواب
•تغییرات رفتاری
•تشدید اختلالات اضطرابی یا رفتاری
تشدید بیماری‌های مفصلی از دیدگاه علمی
در بیماری‌هایی مانند آرتروز، تغییر دما و رطوبت می‌تواند باعث افزایش حساسیت گیرنده‌های درد در مفاصل شود. کاهش دما منجر به:
•افزایش ویسکوزیته مایع سینوویال
•کاهش انعطاف‌پذیری بافت‌های اطراف مفصل
•تشدید پاسخ‌های التهابی موضعی
می‌شود که همگی به افزایش درد و کاهش تحرک حیوان منجر می‌گردند.
تغییر فصل و سیستم ایمنی
تحقیقات نشان داده‌اند که در برخی فصول، پاسخ ایمنی حیوانات تغییر می‌کند. عواملی مانند:
•استرس محیطی
•کاهش نور خورشید
•تغییر الگوی فعالیت
می‌توانند تعادل بین پاسخ ایمنی سلولی و هومورال را بر هم بزنند و حیوان را مستعد عفونت‌های تنفسی، پوستی و گوارشی کنند.
بیماری‌های پوستی و نقش آلرژن‌ها
در بهار و تابستان، افزایش گرده گیاهان، کنه‌ها و حشرات می‌تواند باعث فعال شدن پاسخ‌های ایمنی بیش‌ازحد شود. این واکنش‌ها منجر به ترشح هیستامین و سایر واسطه‌های التهابی می‌شوند که نتیجه آن:
•خارش
•التهاب پوست
•آسیب سد دفاعی پوستی
 در زمستان نیز خشکی هوا باعث تضعیف سد پوستی و افزایش حساسیت به عفونت‌های ثانویه می‌شود.
تغییر فصل و دستگاه تنفسی
هوای سرد و خشک می‌تواند مخاط راه‌های تنفسی را تحریک کرده و حرکت مژک‌های تنفسی را کاهش دهد. این مسئله توانایی بدن در پاکسازی عوامل بیماری‌زا را کاهش داده و خطر عفونت‌های تنفسی را افزایش می‌دهد. در حیوانات مبتلا به بیماری‌های مزمن تنفسی، این اثرات شدیدتر است.
نقش استرس فصلی در تشدید بیماری‌ها
تغییر فصل اغلب با تغییرات رفتاری و محیطی همراه است که می‌تواند منجر به استرس مزمن خفیف شود. استرس مزمن از طریق افزایش پایدار کورتیزول می‌تواند:
•ایمنی را تضعیف کند
•التهاب را تشدید نماید
•کنترل بیماری‌های مزمن را دشوارتر سازد
اهمیت پایش و مراقبت فصلی
با توجه به این تغییرات فیزیولوژیک، توصیه می‌شود پیش از شروع هر فصل:
•معاینه دامپزشکی انجام شود
•رژیم غذایی و سطح فعالیت بازبینی گردد
•بیماری‌های مزمن پایش شوند
این اقدامات می‌توانند از تشدید بسیاری از مشکلات پیشگیری کنند.
جمع‌بندی
تغییر فصل می‌تواند از طریق تأثیر بر تنظیم دمایی، پاسخ ایمنی، تعادل هورمونی و سطح استرس، باعث تشدید بیماری‌های حیوانات خانگی شود. شناخت این مکانیسم‌ها به صاحبان حیوانات کمک می‌کند تا مراقبت آگاهانه‌تری داشته باشند و با مراجعه منظم به دامپزشک، سلامت حیوان خود را در تمام فصول سال حفظ کنند.
دکتر مژده فهری-کلینیک دامپزشکی آدورینا